De internationale filmwereld heeft afscheid moeten nemen van Béla Tarr, de Hongaarse regisseur die het medium film tot het uiterste oprekte en herdefinieerde. Hij overleed op 70-jarige leeftijd na een periode van ziekte. Met zijn dood verliest de cinema een compromisloze kunstenaar, een denker in beelden, en een filmmaker die weigerde zich te schikken naar tempo, trend of markt.
Een stem van melancholie
Béla Tarr was nooit geïnteresseerd in verhaal in de klassieke zin. Zijn films waren geen vertellingen, maar toestanden. In monumentale werken als Sátántangó, Werckmeister harmóniák en The Turin Horse maakte hij van tijd een hoofdpersonage. De extreem lange takes, het sobere zwart-wit en de herhaling van handelingen dwongen de kijker tot een andere manier van kijken: trager, aandachtiger, meedogenloos eerlijk.
Waar anderen montage gebruikten om vaart te maken, gebruikte Tarr stilstand om betekenis te laten ontstaan. Zijn cinema ging over verval, morele uitputting en de eindigheid van menselijke hoop. Hij keek niet weg van lelijkheid of wanhoop, maar benaderde die met een vreemde, bijna tedere ernst.
De man achter het werk
Geboren in Pécs groeide Tarr op in een Hongarije dat werd gekenmerkt door politieke stagnatie en sociale desillusie — thema’s die diep in zijn werk verankerd zouden blijven. Al op jonge leeftijd begon hij met filmen. Later studeerde hij aan de Filmacademie in Boedapest, waar hij zich steeds verder verwijderde van realistisch drama en zich ontwikkelde tot een radicale auteur.
Zijn langdurige samenwerking met schrijver László Krasznahorkai bleek cruciaal. Samen creëerden zij een filmisch universum waarin taal, beeld en muziek samensmolten tot een existentiële ervaring. Tarrs werk werd wereldwijd vertoond op grote festivals en beïnvloedde generaties filmmakers, van arthouse tot avant-garde.
Na The Turin Horse kondigde hij aan geen speelfilms meer te maken — niet uit vermoeidheid, maar uit overtuiging. Hij had gezegd wat hij wilde zeggen. Daarna wijdde hij zich aan onderwijs, masterclasses en het begeleiden van jonge makers, onder meer via zijn filmwerkplaats in Sarajevo.
Een nalatenschap van stilte
Het overlijden van Béla Tarr markeert het einde van een tijdperk waarin cinema nog radicaal traag durfde te zijn. Zijn films vroegen geen aandacht — ze eisten haar. En wie zich eraan overgaf, werd beloond met een zeldzame intensiteit.
In een wereld van versnelling en voortdurende prikkels blijft Tarrs werk een tegenstem: een herinnering dat kijken ook denken is, en dat stilte soms meer zegt dan woorden.
🕯️ Béla Tarr is overleden, maar zijn beelden blijven bewegen — langzaam, zwaar, en onvergetelijk.
